دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۰۹:۲۵
از غصب خلافت تا کربلا؛ بازخوانی ریشه‌های انحراف در تاریخ اسلام

حوزه/ اگر سقیفه را تنها یک اختلاف سیاسی ساده ببینیم، زنجیره‌ای را نادیده گرفته‌ایم که از پیمان پنهان در زمان حیات پیامبر(ص)، ماجرای غصب خلافت و هجوم به خانه وحی آغاز شد و تا جنگ‌ها، واقعه کربلا و فاجعه مدینه امتداد یافت.

خبرگزاری حوزه | اگر سقیفه را تنها یک اختلاف سیاسی ساده ببینیم، زنجیره‌ای را نادیده گرفته‌ایم که از پیمان پنهان در زمان حیات پیامبر (ص) تا آتش و خون مدینه و کربلا امتداد یافت؛ این یادداشت روایت همین زنجیره است.

از ثقیفه تا کربلا ؛مسیر یک انحراف

از کودتای پنهان تا سقیفه

علامه عسکری با استناد به آیات اول سوره تحریم چنین تحلیل می‌کنند که پیامبر (ص) رازی را به حفصه گفتند مبنی بر اینکه عمر و ابوبکر بعد از ایشان برای به دست گرفتن حکومت اقدام می‌کنند. حفصه این راز را به عایشه گفت، عایشه به ابوبکر و او به عمر. همین شد که حلقه‌ای پنهان از ابوبکر، عمر، ابوعبیده جراح، سالم مولی ابی حذیفه و عثمان شکل گرفت. حتی پیمان‌نامه‌ای هم نوشتند و به ابوعبیده سپردند تا در زمان مناسب اجرایش کنند. علامه عسکری این آیات را دلیلی بر وجود کودتایی از پیش طراحی‌شده می‌دانند.

اواخر عمر پیامبر، ماجرای لشکر اسامه پیش آمد. پیامبر دستور دادند لشکری به فرماندهی اسامه ۱۸ ساله تجهیز شود و بزرگان مهاجر و انصار در آن باشند. این کار برای خالی کردن مدینه از عناصر مخل قدرت و یا آزمون اطاعت آن‌ها بود. بعضی‌ها هم کارشکنی کردند و حاضر نبودند زیر فرمان جوانی بروند. بعد هم ماجرای قلم و کاغذ پیش آمد که به آن رزیه یوم الخمیس می‌گویند. پیامبر خواستند چیزی بنویسند که امت گمراه نشوند، اما اینجا بود که عمر گفت بیماری بر پیامبر غلبه کرده (هجر یهجر) و کتاب خدا برای ما کافی است؛ همین باعث شد مانع شود و جنجال راه بیفتد. پیامبر (ص) هم خشمگین شدند و فرمودند قیاموا عنی.

نکته مهم این است که پیامبر شبانه و مخفیانه توسط حضرت علی (ع)، عباس، فضل بن عباس، قثم، اسامه و چند نفر دیگر غسل داده شدند و در اتاق خودشان دفن شدند. عایشه خودش می‌گوید ما از دفن پیامبر خبر نداشتیم تا صدای بیل‌ها را در دل شب شنیدیم! در همین حال بود که مهاجران به سقیفه بنی‌ساعده رفتند.

انصار در سقیفه برای سعد بن عباده جمع شده بودند. سعد مریض بود و در گلیمی پیچیده شده بود. ابوبکر با حدیث الائمة من قریش فضا را عوض کرد و گفت عرب هرگز حکومت غیر قریش را نمی‌پذیرد و جانشین پیامبر باید از قریش باشد. در این کتاب آمده که بشیر بن سعد به سعد حسادت داشت و به نفع ابوبکر حرف زد و همین انصار را دچار اختلاف کرد.

عمر هم ناگهان دست ابوبکر را گرفت و بیعت کرد. طبق تاریخ طبری و مسعودی، یزید بن ثابت به قبیله اسلم گفت شما را به یاری خلیفه پیامبر می‌خوانم. آن‌ها هم که بیرون مدینه اردو زده بودند، با چماق و شمشیر در کوچه‌ها هر کسی را می‌دیدند به مسجد می‌بردند تا بیعت کند. خود عمر بعداً در خطبه‌ای گفت بیعت با ابوبکر لغزشی ناگهانی بود که خدا شرش را از مسلمانان دور کرد.

هجوم به خانه وحی و غصب فدک

بعد از سقیفه، از یک طرف سلمان و ابوذر و مقداد و عمار به این حرکت اعتراض کردند، از طرف دیگر هم هجوم بردن به خانه حضرت زهرا (س) بود. عمر با شعله آتش به در خانه آمد و تهدید کرد که خانه را آتش می‌زنم. حضرت زهرا (س) فرمودند ای پسر خطاب آمده‌ای خانه ما را آتش بزنی؟ و عمر گفت آری مگر اینکه بیعت کنید. در تحلیل کتاب، ماجرای غصب فدک هم برای شکستن مقاومت اهل‌بیت مطرح شده. ترور سعد بن عباده هم اتفاق افتاد که عمر دستور داد محمد بن مسلمه شب با تیر بزندش و بعد شایعه کردند جن‌ها کشتنش.

در دوران عمر شورای ۶ نفره تشکیل شد (حضرت علی ع، عثمان، طلحه، زبیر، سعد بن ابی وقاص و عبدالرحمن بن عوف). شرط عمر این بود که اگر اختلافی شد، نظر اکثریتی که عبدالرحمن بن عوف هم در آن‌هاست ملاک باشد. از نگاه این تحلیل، چون عبدالرحمن داماد عثمان بود و سعد بن ابی وقاص هم پسرعموی عبدالرحمن بود، این ترکیب عملاً زمینه را برای روی کار آمدن عثمان فراهم کرد. ضمناً در این دوران اعلام شد که غیر عرب حق سکونت در مدینه را ندارد مگر چند نفر، و ازدواج زنان قریش با غیر قریش هم ممنوع شد.

دوران عثمان هم در کتاب آمده که اموال بیت المال را در اختیار بنی امیه قرار داد. مثلاً ولید بن عقبه را والی کوفه کرد که در مستی نماز صبح را ۴ رکعت خواند و گفت آیا بیشتر بخوانم! عثمان فقط حد شرعی را جاری کرد و عزلش نکرد. یا ابوذر غفاری را به ربذه تبعید کردند و عبدالله بن مسعود کاتب وحی را از مسجد بیرون انداختند و دنده‌هایش را شکستند. وقتی مردم خانه عثمان را محاصره کردند، در کتاب آمده که عایشه گفت او را بکشید که کافر شده.

از شورای شش‌نفره تا فاجعه کربلا

حضرت علی (ع) در خطبه شقشقیه فرمودند صبر کردم در حالی که خار در چشم و استخوان در گلو داشتم. بعد از ایشان طلحه و زبیر که خودشان داعیه خلافت داشتند، پیمان‌شکنی کردند و با همراهی عایشه جنگ جمل را راه انداختند. معاویه هم در شام با بهانه خونخواهی عثمان جنگ صفین را راه انداخت که با حیله عمروعاص و حکمیت تمام شد.

در ادامه، طبق متن کتاب بعد از کربلا یزید سپاهی به فرماندهی مسلم بن عقبه به مدینه فرستاد و مردم مدینه در برابر بیعت اجباری ایستادگی کردند. مسلم بن عقبه سه روز مدینه را به آتش و خون کشید و هزاران نفر از حافظان قرآن و صحابه کشته شدند. به گفته مورخان، هزار زن بی‌شوهر باردار شدند و مسجد پیامبر (ص) هم به اصطبل اسب‌ها تبدیل شد.

در کل، سقیفه فقط یک اختلاف سیاسی ساده نبود. از نظر علامه عسکری، این انحراف در طول چند دهه به فاجعه کربلا منتهی شد و مسیر تاریخ اسلام را تغییر داد.

رسول حاجی‌مقدم

اخبار مرتبط

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha